English
Dansk
Kalaallisut

E-mail iccgreenland@remove-this.inuit.org
Phone +299 323632 

Issittumi pisuussutinik Inuit Nunaanni iluaquteqarneq pillugu Inuit tunngaviusumik najoqqutassatut Nalunaarutaat

Aallaqqaasiut

Issittumi pinngortitami pisuussutit annertunerujussui, aatsitassanik ikummatissanillu Issittumeersunik nunarsuarmiut piumanerujartornerat, silap pissusiata allanngoriartornerata annertussusia kingunerilu, kiisalu Issittumi avatangiisinut artukkiinerit unammilligassallu allat nassuerutigalugit, aamma

Inuit qitiusumik pisinnaatitaaffii, Nunat inoqqaavisa pisinnaatitaaffii pillugit Naalagaaffiit Peqatigiit Nalunaarutaanni akuerineqartut innersuussutigalugit, assigisaanillu inatsisilerinikkut naalakkersuinikkullu allakkiani suleriaatsinilu arlaqartuni allani malitassiarineqartut, taakkununnga ilaallutik nunamut pisinnaatitaaffiit pillugit inatsisit, atuinissamut pisinnaatitaaffeqarnermik piumasaqaateqarsinnaanermut isumaqatigiissutit, nammineq naalakkersorneq, naalagaaffiit akornanni aamma inatsisitigut tunngaviusutigut aaqqissuussinerit, aammattaaq Issittumi oqartussaaneq pillugu Inuit Issittormiut Nalunaarutaat (A Circumpolar Inuit Declaration on Sovereignty in the Arctic), aamma

kinguaariiaani Inuit siulit isumassarsiullaqqinnerat, tunniutiinnarumasannginnerat ilisimasaallu mianeralugit, Inuit tamarmik kinguaariinni tamani allanngornernut tulluarsarsinnaassuseqarnerat, Inunnullu kinguaassatsinnut pigisatigut kulturikkullu naleqartitatut tunngaviusussat nakimaatsumik isumagissagaat tatigalugu:

Uagut Inuit, Inuit Nunaanniittut nalunaarutigaarput:

  •   Inuiaqatigiit aamma inoqutigiit peqqinnerat avatangiisit innarlerneqanngitsut aamma aningaasarsiornikkut atugassarisat pitsaasut toqqammavissaasut.

     
  •   Inuiaqatigiinni ingerlatsinermi aningaasarsiorneq, ulluinnarni atugassarititaasut kulturikkullu toqqammaviusut tunaartaralugit ingerlanneqartariaqarput

     
  •   Aningaasarsiornikkut ineriartornermi ulluinnarni atukkatigut aalajangiisinnaaneq kulturerpullu tunaartaralugu aalajangiisinnaaneq tassaasut Inuit politikkikkut aalajangiisinnaanerannut pingaarluinnartut.

     
  •   Pisuussutit uumassusillit qangarsuarli Inuit inuutissarsiornikkut attattuagassaat napatissinnaasimasaat pinngitsooranilu siunissami kingulissatta nunagisaminni imaanilu iluaquteqarnertik, inuuniarnikkut aningaasarsiornikkullu, inuusaatsimut toqqammaviummata.

     
  •   Akisussaassuseqarluartumik pisuussutit aaqqissuussamik tunngavigissaartumillu aqunneqartumik ingerlanneqarpata Inuit ulluinnarni atukkamikkut pitsanngorsaatigisinnaavaat siunissamilu kingulissatsinnit iluaqutigineqarsinnaasut. Inuit Nunaanni nammineq aqutseriaaseq oqartussaassuseqarnerlu tamakkiisoq pigalugu aningaasarsiornikkut ulluinnarnilu atukkat pitsanngorsarnissaannut iluaqusiisinnaasut namminersorlutillu suliffeqarfiutilinnut periarfissiisinnaallutik nutaanik aningaasarsiorfissanik pilersitsinikkut suliffissanillu aalaakkaasunik pilersitsinikkut aamma pisortaqarfiit nunaminertanik akileraarutitigut allatigullu ineriartornermi atorfissaqartitanut akissaqarnerulersitsisinnaalluni.

     
  •   Pisuussutinik iluaquteqarneq qanoq sukkatigisumik pissanersoq inunnullu sunniutaai qanoq ittuussanersut Inunnut pingaarluinnarpoq. Tamatumani oqimaaqatigiinneqartariaqarpoq. Inuit piumasaraat pisuussutinik atuineq siunissaq ungasissoq isigalugu aningaasarsiornikkut arlariinnik tunaartarisassanik pilersitsisinnaasoq, kisianni pinngortitamik innarliinaveersaarneq aallaaviusariaqarpoq kiisalu nunanit allanit suliartortorpassuit nakkutigineqartumik aalajangersaaffigineqareertariaqarlutik.

     
  •   Aatsitassarsiornerup ikkummatissanillu iluaquteqarnerup aningaasarsiornikkut iluaqutaalluarsinnaanera qularnanngillat aamma qularnanngilaq inuusaaserput pinngortitarlu innarlerneqartussaasut. Tassa imaappoq kingunissat ajunngitsut ajortullu eqqarsaatigalugit uagut nammineq inuunitsinnut tuttussaammata tassaasariaqarpugut tamakkiisumik aalajangiisartut. Tamanna tunaartarisariaqarparput Inuit akunnitsinni Inuit Nunaanni nunarsuarmioqatitsinnillu ataqqineqqaqqullugit.

     
  •   Pisuussutinik atuineq iluaquteqarnerlu tamarmik siunertaqartariaqarput Inuit ulluinnarni atugaannik pitsanngorsaanermik aamma inooqatigiit akornanni pitsanngorsaanermik. Pingaartillugu anguniagaraarput aningaasarsiorfimmik nutaamik pilersitsinerup kingunerissagaa ilinniartitaanerup, atuartitaanerup, ulluinnarni atugassaqartitaanerup, angallannerup aamma pisortat sanaartornerannut tunngatillugu iluaqusiinissaa.

     
  •   Inuit allanut tamanut naligiissitaalluta suleqatissatullu ataqqineqarluta ingerlajumavugut, naalakkersuisut, suliffeqarfissuillu avataaneersut ilisimasariaqarmassuk akisussaassusilimmik pisuussutinik iluaquteqarniarneq piffinni sumiluunniit inuiaqatigiinnut iluaqutaassappat tamatigut akisussaassuseqartumik pinngortitamik mianerinninneq innuttaasunullu akisussaassuseqartumik ingerlatsineq pisariaqartut.

     

Erseqqinnerusumik nalunaarutigaarput:

1. Ilumoorneq, erseqqissuseq, paasiuminassuseq

1.1 Nunarsuarmi inuiaat, taakkualu inooqatigiinnikkut, kulturikkut aningaasaqarnikkullu periaasii imminnut attuumassuteqaleraluttuinnarput, allanngornerit sukkatsikkaluttuinnarput, unammilligassat silarsuarmiut tikikkaluttuagaat sorpassuarnik akoqaraleraluttuinnarput, inuillu iliuuseqarnerannut atasumik ulorianartorsiortitsinerit pingaaruteqaleraluttuinnarlutik.

1.2 Pissutsit taamatut inneranni ineriartorsinnaassagaanni, nunarsuarmi inuiaat naalagaaffiillu suleqatigiinnikkut attuumassutiminni ilumoorneq, erseqqissuuneq paasiumiassuserlu tunngavigisariaqarpaat – taamatut periaaseqarneq Inuit kulturiannut ileqquinullu naapertuuppoq.

1.3 Pisuussutinik atuinermut atatillugu qitiusumik paasinnittaatsitta, isummersornitta siunniussattalu nalunaarutiginissaat kissaatigaarput, tamanna Inuit aamma nunarsuarmioqatigiit iluaqutigissagaat nassuerutigalugu.

1.4 Nalunaarummi matumani pisuussutinik uumaatsunik atuineq qitiutinneqartoq, erseqqissumik ilisimaneqartariaqarpoq (a) pisuussutinik uumaatsunik aamma pisuussutinik uumassusilinnik naapertuuttumik atorluaanermut apeqqutit avissaartitassaanatik imminnut atammata, aamma (b) nalunaarummi matumani tunngavigineqartut pisuussutinik uumassusilinnik atuinermut sorpassuartigut atorneqarsinnaammata.

  2.  Nunat Inoqqaavisa Pisinnaatitaaffii pillugit Naalagaaffiit Peqatigiit Nalunaarutaat

2.1 Inuit Nunaanni pisuussutinik atorluaanermi Nunat Inoqqaavisa Pisinnaatitaaffii pillugit Naalagaaffiit Peqatigiit Nalunaarutaat tunngavigineqassaaq.

2.2 Nammineq aalajangersinnaanermut nunat inoqqaavisa pisinnaatitaaffeqarnerat Naalagaaffiit Peqatigiit nalunaarutaatigut akuerineqarpoq. Aalajangersagaq taanna naapertorlugu, Inuit politikkikkut, inooqatigiinnikkut, aningaasaqarnikkut kulturikkullu ineriartornissartik namminneq ataatsimoorlutik aalajangersinnaavaat. Nammineq aalajangiisinnaanermik pisinnaatitaaffitsinnut atatillugu Inuit Nunaanni pisuussutinik atorluaaneq pissusiuvoq aalajangersimasuusoq, Naalagaaffiit Peqatigiit nalunaarutaanni aalajangersagarpassuit allat assigalugit.

2.3 Nunap inoqqaavisut pisinnaatitaaffivut, nammineq aalajangersinnaanermut pisinnaatitaaffipput ilanngullugu, aqutseriaatsit Inuit innuttaasut aamma Inuit innuttaannut ilaanngitsut akuuffigisaat atorlugit pisariitsumik ingerlanneqarsinnaapput. Nunap immikkoortuani aalajangersimasumi nammineq aalajangersinnaanermut Inuit qanoq annertutigisumik imaluunniit qanoq ittumik angusaqarsimagaluarpataluunniit, Inuit Nunaanni pisuussutinik atorluaaneq taamaallaat pisinnaassaaq Inuit nunap immikkoortuani tassanngaanneersut namminneq piumassutsimik piumappata aamma siumoortumik saqqummiunneqartumillu akuersaarpata.

2.4 Pisuussutinik atuinermik pisortat ingerlatsineranni pisuussutinik suliffissuaqarfiit namminersortut, naalakkersuisut aamma pisortat oqartussaasuisa suliaat tamarmik Nalagaaffiit Peqatigiit nalunaarutaat naapertorlugu ingerlanneqassapput. Nalagaaffiit Peqatigiit nalunaarutaannik ataqqinninneq ammasuusariaqarpoq paasiuminarlunilu, aamma arlaannaannulluunniit attuumassuteqanngitsunit illuatungaannarsiunngitsumillu misissorneqarsinnaasariaqarluni. 

3.  Issittumi Oqartussaaneq pillugu Inuit Issittormiut Nalunaarutaat

3.1 Inuit Nunaanni pisuussutinik atorluaanermi Issittumi Oqartussaaneq pillugu Inuit Issittormiut Nalunaarutaat aallaavigineqassaaq, taanna Inuit Issittormiut Siunnersuisoqatigiivinit april 2009-mi akuersissutigineqarpoq.

3.2  Issittumi Oqartussaaneq pillugu Inuit Issittormiut Nalunaarutaanni, Inuit Nunaanni pisuussutinik aqutsinermi atuinermilu tunngavissat attuumassuteqartut amerlasuut nalunaarsorneqarput, taakkununnga ilaallutik inatsimmik ataqqinninneq aamma nunat tamat akornanni aamma nunani ataasiakkaani inatsisit naapertorlugit Inuit Issittumi nunap inoqqaavisut pisinnaatitaaffiinik akuersaarneq.

4. Ingerlatseriaatsip ilusilernerani aalajangiisarnernilu Inuit peqatiginerat

4.1 Issittumi oqartussaaneq pillugu Issittormiut nalunaarutaanni qitiutinneqartoq tassaavoq, Inuit Nunaannut sunniuteqartunik ingerlatseriaatsimik ilusiliinermi aalajangiisarnerninilu Inuit suleqataanissaannik naligiissumillu peqatigineqarnissaannik piumasaqarneq.

4.2 Pisuussutinik atorluaanermut atatillugu Inuit peqatiginerat pissutsit aallaavigalugit assigiinngiiaarsinnaavoq, peqatigiinnermili qamuuna siunniussanut peqatigiinerullu imarisaanut pisortat aqutsinerat suliffeqarfiillu namminersortut ilaatinneqassapput. 

4.3 Peqatigiinnermut ilaassapput Inuit najukkani inuiaqatigiinniittut isumatuumik tunniusimanerat pissusiviusutigullu peqataatinnerat, taakkuummatami Inuit Nunaanni pisuussutinik atorluaanermi toqqaannarnerpaamik kalluarneqartut.

4.4 Joint ventures niuernikkullu suliniutit atorlugit Inuit inuussutissarsiutaat taakkualu suliffeqarfiisa naammassisaqarsinnaanerujartornerat ilippanaataallu atorluarneqassapput, taamaaliornikkut aningaasaleeqataassutissat oqinnerussammata, aamma akuersissutit, attattorneq assigisaannillu aaqqissuussinerit aqqutigalugit nunaminertanik pisuussutinillu atugassiinissaq oqinnerussalluni.

4.5 Inuit Nunaanni Inuit tamarmiusut akornanni tusarniaariaatsinik suliaqarnissap atortussanngortitsissallu pisariaqartinnera Inuit nassuerutigaat, Inuit najugaqarfigisaanni pisuussutinik atorluaanissamut annertuumik ineriartortitsinissat, Inuit najugaqarfiannut sanilerisamut ataatsimut arlaqartunulluunniit avatangiisinut allatigullu annertuumik kinguneqartussat akuersissutiginerisa, Inuit najugaqarfiini taakkualuunniit akornanni paasissutissanik isummanilluunniit paarlaateqatigiinnissamut naammattumik periarfissanik malitseqarnissaat qulakkeerniarlugu.

5. Nunarsuarmi tamarmi avatangiisit isumannaatsuunissaat

5.1 Nunarsuarmi tamarmi avatangiisit isumannaatsuunissaat eqqarsaatigalugu Inuit allallu namminneq ingerlatsivitik nunallu tamat akornanni periarfissat aqqutigalugit iliuutsimik ulorianaataannut iluaqutissartaannullu ataatsimoorussamik akisussaaffeqarput.

5.2 Gassimik nunarsuup silaannaanik kissatsikkiartortitsisumik aniatitsinerup nunarsuarmi tamarmi, naalagaaffinni nunallu immikkoortuini akiorniarneranut Inuit Nunaanni pisuussutinik atorluaaneq tapertaassaaq, akiorniarneralu isiginngitsuusaarneqassanani, silallu pissusiata allanngoriartornerani pissusiviusut aallaavigalugit tamatigut isiginiarneqartassalluni.

5.3 Naalagaaffiit aamma nunani tamani inuiaqatigiit silap pissusiata allanngoriartorneranut tulluarsarlutik suliniuteqarnerminni Inuit Nunaanni nunap immikkoortuini najukkanilu inuiaqatigiinni silap pissusianut naleqqussarnermik suliniutinut aamma attaveqaatinut ikummatissanut attuumassuteqartunut tulluarsaanerannut aningaasartuutinik ataatsimoorlutik akiliinissamut pisussaaffilertariaqarput.

5.4 Issittumi uumasut piuinnarnissaannut silap pissusiata sunniutai pisuussutinik atorluaanermik suliniutitigut ajornerulersinneqassanngillat.

5.5 Nunarsuaq tamakkerlugu avatangiisit isumannaatsuunissaasa ulorianartorsiortissinnaanerat minnerpaaffianiitinniarlugu Issittumi pisuussutinik atorluaanerup qanoq sukkatigisumik ingerlanissaa peqqissaartumik eqqarsaatigineqartariaqarpoq.

6. Avatangiisini peqqissuni inuiaqatigiit peqqissut

6.1 Inuiaqatigiit inuillu ataasiakkaat timikkut tarnikkullu peqqissusiat pinngortitami avatangiisit pissusissamisoortut peqqissusiannit immikkoortinneqarsinnaanngilaq.

6.2 Inuit Nunaanni pisuussutinik atorluaanissamut siunnersuutit ataatsimut isigaluni nalilersorneqartassapput, inuit pisariaqartitaat qitiutinneqarlutik.

6.3 Inuit Nunaanni pisuussutinik atorluaanerup Inuit Nunaanni inuiaqatigiinni inunnilu ataasiakkaani timikkut tarnikkullu peqqissuseq siuarsassavaa.

6.4 Inuit isumannaatsunik inuussutissaqarnerat pisuussutinik atorluaanikkut pitsanngoriartinneqassaaq, ajorseriartinneqarani.

6.5 Ullutsinnut atatillugu Issittumi inuiaqatigiit peqqissut attaveqaatitigut tunngaviulluinnartumik pisariaqartitat pilersinneqarnissaat, allanngutsaaliornissaat pitsanngorsarnissaallu pisariaqartippaat, ilanngullugulu inissiat, ilinniartitaanerit, peqqinnissaqarfik aamma inooqatigiinnikkut sullissinerit aamma assartuinermut, angallannermut kiisalu attaveqaatitigut atortorissaarutit, pisortat ingerlatsiviisa ingerlataannik aamma suliffeqarfiit namminersortut ingerlatsinerannik sullissisussat pisariaqartillugit.

7. Inuit Nunaanni aningaasaqarnikkut imminut pilersorneq aamma pisuussutinik imminut nammassinnaasumik atuineq

7.1 Inuit Nunaanni ungasinnerusoq isigalugu pisuussutinik atorluaanikkut aningaasatigut periarfissat pilersut Inuit atorniarpaat.

7.2 Inuit Nunaanni pisuussutinik atorluaaneq imminut nammassinnaassaaq. Inuit siunissamut pisariaqaritassaat akiginagit Inuit ullumikkut pisariaqartitaannut iluaqutaassaaq.

7.3 Pisuussutinik atorluaanissamut suliniummut illersuisut ineriartortitsinissap siunnersuutigineqartup imminut nammassinnaanerata uppernarsarnissaanut akisussaasuupput.

7.4 Pisuussutinik atorluaanissamut suliniutip imminut nammassinnaanera paasiniarlugu ilisimatuussutsikkut malittarisat pissarsiarineqarsinnaasut pitsaanerpaat aamma Inuit ilisimasaat ilaatinneqassapput atorneqarlutillu.

7.5 Nunat tamat akornanni malittarisanik aalajangersaasartut Inunnit toqqaannartumik isumatuumillu isummersorneqarnissartik ujartortariaqarpaat qulakkeerlugulu. Naalagaaffinni, nunap immikkoortuini najukkanilu suliaqarfiit, soorlu imaani aamma nunami ingerlatsinermik aaqqissuussinerit angusaqarfiulluartunngorlugit, paasiuminartunngorlugit akisussaassuseqartunngorlugillu ilusilersorneqassapput atorneqarlutillu, taamaaliornikkut Inunnit qaqugukkulluunniit tatigineqarnissaq anguniarlugu attatiinnarniarlugulu.

7.6 Imminut nammassinnaanermut malittarisatigut inuiaqatigiit pisuussutinik atorluaanissamut siunnersuummit toqqaannartumik kalluagaasussat tapersersorneqarnissamik pisariaqartitsinerat ammaanneqassaaq.

8. Sunnerneqarneq, pitsaaliuineq ikiorsiinerlu

8.1 Piginnittussaaneq pisinnaatitaaffiilluunniit pisortanit tunniunneqarsimagaluarpataluunniit, Inuit Nunaanni pisuussutinik uumaatsunik atorluaanerup ingerlatiinnarnissaanut ataasiakkaanut naleqqutinngitsunilluunniit ”pisinnaatitaaffinnik” peqartoqanngilaq. Suliniutit Inunnit nakkutigineqassapput tassaassallutillu Inunnut tamaginnullu sapinngisamik iluaqutaanerpaasussat.

8.2 Ingerlatat nunami imaanilu ingerlanneqartut nakkutiginerat makkuninnga imaqassaaq (a) nunaminertamik (imartamik) ungasinnerusoq isigalugu atuinissamut pilersaarutit, suliniutinut aalajangersimasunut atuuttunut atorluaanermi tunngaviusumik malittarisassat taakkunani aalajangersarneqarlutik, aamma (b) suliniutit aalajangersimasut sunniutigisinnaasaasa nalilersornissaannut kingunissaasa tamakkiisumik nalilersoqqissaarnerat.

8.3 Ingerlatsinermut periaatsini, nunaminertamik (imartamik) atuinermut pilersaarutini aamma kingunissaasa nalilersoqqissaarnerini suliniutit pioreersut suliniutissatullu ilippanaateqartut katillutik sunniutigisinnaasaat eqqarsaatigineqassapput, pisariaqarfiinilu suliniutit akuersissutigineqartut amerlassusaat annertussusiallu killilerneqarsinniallutik.

8.4 Kingunissaanik nalilersueqqissaarnerit nunaminertanut isorartuunut tunngatitat aqutsinermut periaasissaapput pingaaruteqartut pisariaqartinneqartullu, suliniutitullu siunnersuutit immikkut ittut sioqqullugit piviusunngortinneqartarnissaat siuarsarneqartariaqarluni.

8.5 Kingunissaanik nalilersueqqissaarnerni avatangiisitigut, inuiaqatigiit aningaasaqarnerannut kulturikkullu kingunerisinnaasai suliniutip nalaani aamma suliniutip naammassereernerata unitsiinnarnerataluunniit kingorna takkussinnaasut tamarmik misissorneqartariaqarput.

8.6 Avatangiisit ineriartornerlu pillugit Riomit Nalunaarummi aalajangersakkat attuumassuteqartut, mianersornissamik tunngaveqarneq aamma mingutsitsisup akiliinissaanik tunngaveqarneq naapertorlugit, suliniutip pilersaarusiornerani killiffinni tamani, nalilersuinermi, atortussanngortitsinermi pilersitsitseqqinnermilu suleriaaseqartoqassaaq.

8.7 Nunaminertanik imartanillu kalluarneqartunik pilersitseqqinneq uumaffigineqartunillu iluaqutissanngortitseqqinneq peqqissaartumik pilersaarusiorneqassaaq, suliniutillu ingerlanneqarnera tamaat siumoortumik aningaasaliiffigineqareersimassalluni.

8.8 Inuit Nunaanni atorluaanerni tamani avatangiisinut malittarisat inerisimanerpaat piumasaqaatitaqarnerpaallu malinneqassapput, Issittumi pissutsit tamakkiisumik eqqarsaatigineqarlutik (Assersuutigalugu, aatsitassarsiornermi aamma gassimik uuliamillu imartami atorluaanermi nunamut Issittumiluunnit imartanut maqisoortoqannginnissaa piumasaqaataasariaqarpoq).

8.9 Tulleriaarinermi sallerpaatitaasoq tassaavoq imartami maqisoornissap pitsaaliornissaa, atortussiassallu toqunartullit imaanut nunamullu seerisoornissaasa pinngitsoortinnissaat. Pitsaaliuinermik suliniuteqarneq aningaasaliissuteqarnertut isigineqartariaqarpoq, aningaasartuutit annikillinerannik iluanaaruteqartitsisuusoq. 

8.10 Maqisoortoqarnerani, nunami imaaniluunniit mingutsitsisoqarnerani aatsitassarsiorfimmiluunnit ajornartorsiortoqarnerani iliuusissani, teknikkikkut maliitarisanik pitsaanerpaanik eqqortitsisuussapput, eqqiaanermilu teknikkikkut periaatsit misiligarneqareersut Inuit tamakkiisumik peqataaffigisaat tunngavigineqassallutik.

8.11 Issittup imartaani maqisoornernut iliuusissatut siunnersuutini ilaatinneqassaaq sikuusuni, aakkaasuni sikoqqittunilu uuliaarluernernik suliffissuaqarfiit katersisisinnaassutsimik misilerarneqareersumik takutitsinerat. Taamatut ittumik takutitsinani pisuussutinik atorluaanissamut akuersissuteqarneq tunngaviatigut akisussaassuseqanngitsuliornerussaaq.

8.12 Issittumi imartani uuliamik maqisoornissap angusaqarfiulluartumik pitsaaliornissaanut umiarsuit angallannerisa iliuuseqavilluni nakkutigineqarnissaat, ajutoortoqartillugulu sukkasuumik angusaqarfiulluartumillu annaassiniapallassinnaaneq pisariaqarput. Pisortat oqartussaasui oqartussaaffinnilu attuumassuteqartuni ineriartortitsisut imminnut pisussaaffilissapput sumiissusersiutinut atortorissaarutinut, umiarsuit angallannerisa aqunneqarnerinut, umiarsuarnik nakkutilliinerit malinneqarnerinut, isumannaallisaanermut eqqarsaatinut, ajornartoortoqarnerani upalungaarsimasunut kiisalu umiarsualiviit umiarsualiveqarfiillu pingaarnerusutigut ilusilersugaanissaannut annertunerusumik aningaasaliissuteqarnissamut.

8.13 Issittumi imaani ilisimasortat pillugit malittarisassat piumasaqaatillu peqqissaartumik eqqarsaatigeqqissaarneqassapput sakkortuumillu atorneqarlutik.

8.14 Imartami uuliasiornerup atorluaanerullu kingunerisaanik nunami, imermi imartanilu mingutsitsinermi akisussaanermut taarsiisussaanermullu nunat tamat akornanni aaqqissuussineq pilersinneqassaaq. 

8.15 Minnerpaamik malittarisatut Issittumi Siunnersuisoqatigiit malittarisassaat ”Arctic Offshore Oil and Gas Guidelines” tunngavigineqassapput.

9. Inuit inuunerminni atugarisaannik pitsanngorsaaneq aamma

 Inuit naalakkersuisutut annertunerusumik akisussaaffeqarnerat  

9.1 Inuit naatsorsuutigaat pisuussutinik atorluaanermik suliniutit nutaat pigisatigut atugarissaarnerulernitsinnut tapertaajumaartut. Taamatut naatsorsuutigisaqarneq nunat inoqqaavisa pisinnaatitaaffii aamma inuit pisinnaatitaaffii pillugit nunat tamat akornanni isumaqatigiissutinit malittarisanillu attuumassuteqartunit, naalagaaffinni sisamaasuni Issittumiittuni Inuit inuuffigisaanni inatsiseqarnikkut aaqqissuussinernit politikkikkullu naleqartitanit sakkortuumik sorlaqarpoq, kiisalu eqqortuliorneq silatusaarnerlu atorneqarlutik.

9.2 Periaatsit arlaqartut atorlugit – nunamut pisinnaatitaaffiit pillugit inatsiseqarneq, atuinissamut pisinnaatitaaffiit pillugit isumaqatigiissutit, namminersorluni oqartussaqarneq, naalagaaffiit akornanni aamma inatsisitigut tunngaviusutigut aaqqissuussinerit – atorlugit Inuit Inuit Nunaannik aqutsinissamut peraatsit pingaaruteqartut pigilersimavaat assigiinngitsunillu qaffasissusilimmik aqutsilerlutik. Periaatsit ilarpassuisigut pisuussutinik aqutsinermut oqartussaasut immikkut ittumik suliaqartut peqataaffiginissaannut Inuit toqqaannartumik periarfissaqalerput, pilersaarusiorneq, suliniutip nalilersoqqissaarnera pisortallu nakkutilliinermik oqartussaasui peqataaffigisinnaallugit.

9.3 Naak taamatut ineriartorneq Inuit suliniuteqarnerisa aalajangiisinnaassuseqarnerisalu annerusumik kingunerigaluaraat, Issittumi naalagaaffinnut sisamaasunut akuttunngitsumik iluaqutaasarpoq, taakkunanngalu pitsaasutut maligassatullu tikilluaqquneqartarluni.

9.4 Taamaattumik pisuussutinik atorluaanermik suliniutini Inuit nammineq naalakkersornerisa annertusiartornerannik ineriartorneq eqqarsaatigineqartassaaq, ajornanngippallu taakkuninnga siuarsaalluni.

9.5 Pisortat isertitaat, pisuussutinik atorluaanermi killiffinnit tamaneersut, pingaarnersiuilluni tulleriiaarineq tulliuttoq naapertorlugu unneqqarissumik erseqqissumillu agguaanneqartariaqarput: (1) avatangiisinut naatsorsuutigineqanngitsumik piarinaatsoornikkulluunniit kingunerinut isumannaallisaanissamut, (2) najukkami inuiaqatigiit imaluunniit nunap immikkoortuisa pitsaanngitsumik sunnerneqarnerannut taarsiissutinut, (3) najukkami inuiaqatigiit nunallu immikkoortuini inuuniarnikkut atugarisaasa nalinginnaasumillu ineriartornerisa pitsanngortinnerinut tapertaanissamut, aamma (4) aningaasaqarnikkut ingerlatsinerup pitsaasumik ingerlanissaanut tapertaanissamut aamma suliaqarfiit Inuit aqutsinerannik suliaqartut aalajaatsunissaannut tapertaanissamut. Inuit Nunaanni Inuit pissusissamisoortumik pisariaqartitaat taakku aatsaat isumagineqareerpata, pisortat isertitaasigut naalagaaffiit qitiusumik karsiinut tapiissuteqartoqartariaqarpoq.

9.6 Inuit Nunaanni pisuussutinik atorluaanermik ingerlatani killiffinni tamani Inuit sulisorineqarnerat annerpaaffianiitinneqassaaq.

9.7 Pisussuutinik atorluaanerup qanoq annertutiginera apeqqutaatinnagu pisuussutinik atorluaanermik suliniutinit Inuit toqqaannartumik pingaaruteqartunillu sulinermikkut isertitaqarnissaq angussavaat. Taamaattumik Inuit ilinniartitaanermut aningaasaateqarfiat Canadami, Kalaallit Nunaanni, Ruslandimi USA-milu pisortat aningaasaliissuteqarnerisigut pilersinneqartariaqarpoq. 

10. Inuit kulturiata eqeersimaartup siuarsarnera akuersaarneralu

10.1 Nunat inoqqaavinut tunngatillugu inuiannut inatsiseqarnermi tunngaviusut malittarisallu amerlaqisut aallaavigaat, inuit kulturikkut assigiinngisitaarnerisa ineriartornerat assigiinngisitaarnerisalu attatiinnarnerat akisussaaffiunerannik aamma inuiannut tamanut iluaqutaanerannik sakkortuumik upperinninneq. Nunat Inoqqaavisa Pisinnaatitaaffii pillugit Nalagaaffiit Peqatigiit Nalunaarutaatigut  akuersaarneqarpoq, nunat inoqqaavisa oqaatsiminnik, qangaanit ilisimaarisat aamma kulturikkut kingornissaminnik oqariartaatsiminnillu attassiinnarnissamut, nakkutiginninnissamut, illersuinissamut ineriartortitsinissamullu pisinnaatitaaffeqartut.

10.2 Inuit kulturiat sorlaqarlunilu eqeersimaartuuvoq. Pisuussutinik atorluaanermik suliniutit Inuit kulturiannik nungusaanatik ipititsinatilluunniit akerlianilli tapertaallutik siuarsaallutillu pilersaarusiorneqartarnissaata ingerlanneqartarnissaatalu qulakkeerneqarnissaat Inuit akisussaaffigaat.

10.3 Pisuussutinik atorluaanissamut suliniutinit annertunerusunit, annertuallaamik angusaqarniarfiusunit, piffissaanngitsukkut suliarineqartunit imaluunniit piareersarnerlutanit ingerlannerliukkanilluunniit Inuit kulturiata pisariaqanngitsumik pitsaanngitsunik artukkerneqarnissaanut sunnerneqarnissaanullu illersuinissamut Inuit pisussaaffeqarput, ingammik eqqarsaatigigaanni taamatut pisoqarnerani inuppassuit naggueqatigiinnut Inunnut ilaanngitsut tikerarnerannik kinguneqartartoq, peqatigisaanillu teknikkikkut periarfissat, ilinniartitaanerit niueqateqarnissamullu periarfissat Inuit pisariaqartitaat paasissutissiissutigineqaratik.

10.4 Inuit Nunaanni naalakkersuisut, pisortat suliffeqarfii aamma namminersorlutik ingerlatsisut pisussaaffinnik taakkuninnga avitseqatigiissapput.

Uagut, Inuit Inuit NunaanneersutInuit Nunaanni pisuussutinik atorluaanermi tunngavinnut maani ”Inuit Nunaanni pisuussutinik atorluaanermi tunngaviit pillugit Inuit Issittormiut nalunaarutaat”-ni aalajangersarneqartunut immitsinnut pisussaaffilerpugut. Illuatungeriit tamaasa – kikkut tamarmik peqataasinnaatitaanissartik naatsorsuutigisinnaavaat – Inuit Nunaanni naalakkersuinermut, aqutsinermut, ineriartortitsinermut imaluunniit pisuussutinik atorluaanermut akuusut imaluunniit akuulerusuttut Inuit ilaseraat, nalunaarummi matumani qamuuna siunertaq allassimasullu naapertorlugit iliuuseqaqqullugit.

Aqqaluk Lynge

Siulittaasoq, Inuit Issittormiut Siunnersuisoqatigiivi

Jim Stotts ICC Siulittaasup tullia, Alaska

Tatiana Achirgina ICC Siulittaasup tullia, Chukotka

Duane Smith ICC Siulittaasup tullia, Canada

Carl Christian Olsen ICC Siulittaasup tullia, Kalaallit Nunaat