English
Dansk
Kalaallisut

E-mail iccgreenland@remove-this.inuit.org
Phone +299 323632 

Alta 2013

  • <media 524 - - "TEXT, Adopted Alta outcomedoc ENG, AdoptedAlta_outcomedoc_ENG.pdf, 646 KB">Alta 2013 outcome document</media> PDF-itut aajuk (tuluttut, 646 KB)

Nunat Inoqqaavisa nunarsuarmit tamarmeersut FN-ip Ataatsimeersuarnerani oqartussanit qaffasissunit peqataaffigineqartumik ataatsimeersuartitsinissamut – Nunat Inoqqaavisa nunarsuarmit tamarmeersut Ataatsimeersuarnerattut taaneqartumut - piareersaataasumik ataatsimiinneq, juunip 10-aniit 12-iannut, 2013

ALTAMI NAAMMASSISAT

Siulequt

Nunat Inoqqaavi taakkualu nunaat nunarsuup naalakkersuisoqarfinni immikkoortuinit arfineq-marlunnit sinniisoqartuusut, taakkununnga ilaallutik arnat isumasioqatigiit aamma inuusuttut isumasioqatigiit, katersuupput naggueqatigiit Saamit, Norgemi qangaanit najugaqarfianni nunatoqaannilu. Anguniarpaat Qaffasissumik Ataatsimiinnissamut New Yorkimi septembarip 22-anniit 23-annut 2014-imi isiginnittaatsiminnik paarlaasseqatigiinnissaq ataatsimoorussamillu innersussutiliornissaq.

Aallaqqaasiut

Ukiuni untritilipassuarni uagut Nunaat Inoqqaavisa Takkualu Nunaasa nalaattarsimavaat sulilu misigalugu nunasiaqarnerup nunatsinnut, najukkatsinnut pisuussutitsinnullu sunniutai. Tamanna kinguneqarpoq uagut Inuiaasugutsinnik Nunatsinnillu aaqqissukkamik qulangersimanninnernik, atornerluinermik naqisimanninnermillu. Taamatut ilusiliinerit kingumut ujartorneqarsinnaapput naassaarsorinermik, ajugaaffiginnissorinermik, paavit avissartitsissutaannik, kunngit maleruaqqusaannik aamma malittareqqusanik naapertuutinngitsunik allanik.

Taamatut issorinninnerit naqissuserneqartarput nunasiaqarnikkut iliuusissianik, anguniakkanik, aamma iliuutsinik siunertaqartunik Nunat Inoqqaavi taakkualu nunaat piuneerunniarlugit taamatut kinguneqartunik Nunat Inoqqaavisa nunaannik, najugaqarfiinik pisuussutaannillu ingerlaavartumik tiguaasimalernermik; Nunat Inoqqaavisa naalakkersornerminni inatsiseqarnerminnilu aaqqissugaanik annertuumik aseruinernit; Nunat Inoqqavilu Angerfigeqatigiissutinik, isumaqatigiissutinik allatigullu kinguneqartussamik aaqqissuinernik maleruaannginnernik; inuiannik nungusaanernik, inuiassuarnut pinerlunnernik; sorsunnermi pinerluttuliornernik aamma Nunat Inoqqaavini taakkualu nunanni sakkutuulersornernik ingerlatseqatigiiffitsigut aqutsinernik aamma Nunat Inoqqaavinik nioqquteqarnernik; aamma "ineriartornermik" ilusilikkanik atortussanngortitsinermik Nunarsuatta uumassuseqarneranik aserorterisumik, pilersillugit sunniutit assigiinngitsut taakkua ilagalugu silap pissusiata allanngornera tamanit aseruinerpaasoq.

Naalagaaffiit Peqatigiit Nunat Inoqqaavisa Pisinnaatitaaffiii pillugit Nalunaarutaata naqissuserpai peqqusissutit, anguniakkat iliuutsillu tunngaveqartut imaluunniit inuiaat inuilluunniit ataasiakkaat annerusorinerinik naalagaaffittut allaaveqarnermik sassarterussinerit imaluunniit ammip qalipaataatigut, upperisakkut, immikkut inuiaassutsikkut imaluunniit kulturikkut assigiinngissutit, aalajangersaqqikkaallu peqqusissutit, anguniakkat ingerlatsinerillu immikkoortitsisuusut, ilisimatusarnermut naapertuutinngitsumik, inatsisilioriatsikkut atorsinnaanngitsut, pissuserissaarnikkut atorsinnaanngitsut inooqatigiinnermilu napertuilluarnerunngitsut.

Uppernarsarparput Nunat Inoqqaavi inuiaallu allat naligiissuusut, akueralugulu inuiaat tamarmik assigiinngissinnaanermut pisinnaatitaaffiat, imminnut assigiinngitsuusutut isigisinnaanerat, taamaattullu ataqqineqarlutik. Nunat Inoqqaavisut pisinnaatitaaffitsinnik ingerlatsinitsinni immikkoortitsineq sunaluunniit atuutissanngilaq, pingaartumik nunat inoqqaavisut kingoqqinermik imaluunniit kinaassutsimik tunngavilersukkamik tunngaveqartitaagaangamik; nunat inoqqavisalu arnartaannut, suiaassuseq tunngavigalugu immikkoortitaanginnissamik pisinnaatitaaffik uppernarsarlutigu.

Naalagaaffiit Peqatigiinnut ilaasortat aalajangiusimasariaqarpaat Naalagaaffiit Peqatigiit Inatsisaanni Tunngaviusuni ilumoorussamik pisussaaffik inuiaat nunaasalu akornanni qatanngutigiittut pissuseqatigiinnissaq tunngaveqartoq naligiimmik pisinnaatitaaffeqarnermik aamma inuiaat namminneq aalajangissinnaassuseqarnerannik mianerinninnermik, anguniassallugu nunani tamalaani ajornartorsiutit inuit pisinnaatitaaffiinik tunngaviusumillu kikkut tamarmik kiffaangissuseqarnerannik pisinnaatitaaffinnik mianerinninneq, ammip qalipaataa, suiaassuseq, qanoq oqaaseqarneq, imaluunnit upperisarsiorneq immikkortitsissutiginagit; aamma immikkut Nunat Inoqqaavisa kulturiinut atatillugu atuutsitassallu Naalagaaffiit Peqatigiit Nunat Inoqqaavisa Pisinnaatitaaffii pillugit Nalunaarutaanni akuersaarneqartut.

Aammataaq, naalagaaffiit ataasiakkaarlutik ataatsimoorlutilluunniit malittarisariaqarpaat pisussaaffiit nunat tamalaat akornanni inatsisini pissusissat atorlugit piumasarineqartut, tassunga ilagitillugit naligiinneq, immikkoortitsisuunnginneq, ammip qalipaataa tunngavigalugu immikkoortitsinermik aamma inuiannik nungusaanermik tamakkiilluinnartumik inerteqquteqarnissaq aammalu naalagaaffiit pisussaaffii nunani tamalaani qangaanit ileqqussat naapertorlugit inuiaat tamarmik, aamma Nunaat Inoqqaavisa, nammineq aalajangiisinnaanermik pisinnaatitaaffiat, aamma nunanut, najukkanut pisuussutinullu pisinnaatitaaffivut; akitsisinneqarneq iluarsiissuuteqarnerillu; kiffaanngissuseqartumik, sioqqutsisumik paasinnillunilu akuersineq; aamma immikkut pissaqarniarnermi, inooqatigiinnermi kultureqarnermi naalakkersuinermilu pisinnaatitaaffivut.

Uppernarsarparput kingornussarsiaralugu atorunnaarsinnaannngitsumillu nammineq aalajangiisinnaanermik pisinnaatitaaffipput immikkut pingaaruteqartuummat pisinnaatitaaffiillu tamarmik atortitaanissannut tunngavissaalluni.

Uagutsinnut Nunat Inoqqaavinut Nunatsinnullu tunngasunik apeqqutit pingaaruteqarnerit suussusersivavut immikkullu erseqqissaatigalutigik. Innersuussutigaarput apeqqutit pingaarnerusut tamarmik immikkut oqaloqatigiinnerni pingasuni tamani qulequtaassasut tamanillu oqallissutigineqarlutik Ataatsimeersuarnermi Qaffasissumik sinniisut Tamat Oqalliseqarneranni, Nunat Inoqaavisa Nunarsuarmi Ataatsimeersuarnerannik taaneqartumi.

Qulequtaq 1: Nunat Inoqqaavisa nunaat, najugaat pisuussutaallu

1. Inuiaat tamarmik, tassunga ilaallutik Nunat Inoqqaavi taakkualu nunaat, nunaminnut, najukkaminnut pisuussutiminnullu, tassunga ilagitillugu imermut, nammineq aalajangersinnaanermik pisinnaatitaaffeqarput. Innersuussutigaarput Naalagaaffiit pisinnaatitaaffik tamanna nunat tamalaat inatsisaanni atortuutissagaat, Naalagaaffiit Peqatigiit Inatsisaanni Tunngaviusuni aamma Naalagaaffinniit naalagaffinnut Nunat Inoqqaavi Taakkualu Nunaat pillugit Angerfigeqatigiissutini pisussaafisik naapertorlugit, tassunga ilagitillugu aningaasatigut naammattunik atugassanngortitsinerup aqqutiginissaa,

2. Innersuussutigaarput Nunat Inoqqaavisa Taakkualu nunaasa nunamut, najukkanut pinngortitamilu pisuussutinut pisinnaatitaaffii Naalagaaffiit uppernarsassagaat akuersaassagaallu aamma inatsisitigut iliuuseqassasut pisinnaatitaaffiit tamakku akuerinissaannut allatigullu atortussanngortinnissaannut, tassunga ilagitillugu iluarseeqqinissamik pisinnaatitaaffik aamma nunat mianeralugit allanngutsaaliukkat kulturimullu pingaarutillit illersorniarlugit ataavartinniarlugillu pisinnaatitaaffik. Aamma Naalagaffiit pilersissagaat periarfissat sukumiisumik pisinnaatitaaffinnik tamakkuninnga piviusunngortitsiniarnermut siuarsaasussat ilagitillugit aningaasatigut atugassiissutissat naapertuuttut.

3. Innersuussutigaarput pilersitsisoqassasoq periarfissanik Naalagaaffiit Nunat Inoqaavisa Taakkualu nunaasa nunamik najukkamillu iserfigineqanginnerini namminnerluunniit nuutsitaannginerminni kiffaanngissuseqartumik, sioqqutsisumik paasinnillunilu akuersinermik angusaqarnissaat. Siornatigut nuutsitsinerusimasut naapertuilluartumik naammaginartumillu taarsiiffiginnissutaassapput, aamma ajornangiffiini, utersinnaasoqassalluni. Pisuni taama ittuni Nunat Inoqqavisa siulimik nunaannit najugaqarfiinillu pinngitsaaliissumik nuutsitaasimaneranni Naalagaaffiit ingerlaannartumik akitsisitsissuteqassapput tassunga ilaallutik taarsiivigitinneq aamma inuttut pisariaqartutigut ikiorneqarneq.

4. Innersuussutigaarput Naalagaaffiit Nunat Inoqqaavisa Takkualu Nunaasa nunaminni najukkaminnillu pisuussutinik piiaasoqarnissaanik kissaatiginninngitsut malittarineqassasut mianerineqassasullu pisuussutinillu piiaaneq atuutilereersimatillugu Nunat Inoqqaavisa tamakkiisumik naligiimmik sukumiisumillu peqataanissaat pillugu tamakkiisumik ungasissumut isigaluni Naalagaaffiit periaasissiorfigissagaat, piujuartitsinermik naligiimmillu pisuussutinik piiaanermut,suliffissuaqarnikkut nakkutigineqanngitsumik piujuartitsisuunngitsumillu piiaaneq atorunnarsinniarlugu pinaveersimaniarlugulu, periaasissallu tamakkua sammissagaat ikummatissanik nunap iluaneersunik ikummateqarnermiit ikummatissatut atortulersuutinullu saligaatsunut pinasuartumik ikaarsaarnissaq. Aamma iliuusissat tamakkua ilagissagaat Nunat Inoqaavisa inuusuttaasa piginnaanerisa patajaallisarnissaat qangaanit ilisimaarisat tunngavigalugit aamma nunamut atuumassuteqarneq piujuartitsisumik ineriartortitsinermik piginnaanngorsarlugit kiisalu nunat inoqqaavisa arnartaasa qangaanit ilisimaarisanik nalunngisaqartuunerata pingaassusiata illersornissaa siuarsarnissaalu.

Qulequtaq 2: Naalagaaffiit Peqatigiit Nunat Inoqqaavisa Pisinnaatitaaffiinik atuutsitsilernissaannut aaqqissukkamik iliuuseqarnissat

1. Innersuussutigaarput Naalagaaffiit Peqatigiit suliaqarfiat piginnaaniligaq Nunat Inoqqaavisa Pisinnaatitaaffiisa atuutsitaanerannik siuarsaanissamik, malittarinninnissamik atuutsitsinermillu nalilersuinissamik, ilagitillugit, tassungali killilernagit, Naalagaaffiit Peqatigiit Nunat Inoqqaavisa Pisinnaatitaaffii pillugit Nalunaarutaanni naqissuserneqartut, suliaqarfillu taanna pilersinneqassasoq tamakkiisumik, naligiissumik sukumiisumillu Nunat Inoqqaavinit peqataaffigineqartumik.

2. Innersuussutigaarput FN-ip Ataatsimmeersuarnerata piumasarissagaa Angerfigeqatigiissutinik, isumaqatigiissutinik angusaqarniarlunilu aaqqissukkanik allanik nakkutilliinissaq, akitsisitsinissaq, iluarsiiviginninnissaq atortussanngortitsinissarlu nunat tamalaat akornanni periarfissamik pilersitsiniarluni.

3. Innersuussutigaarput FN-ip Ataatsimeersuarnerata toqqassagaa Nunat Inoqqaavi pillugit Generalsekretærimut tullersorti, Naalagaaffiit Peqatigiit Nunat Inoqqaavisa pisinnaatitaaffiinik tamakkiisumik piviusunngortitsinissamut piginnaasaat suliniutaallu patajaalisarniarlugit aamma Naalagaaffiit Peqatigiit suliaanni tamani pisinnaatitaafifit ilanngutitinneqartarnissaat malunnartinnissaallu ilagitillugit;

4. Innersuussutigaarput Naalagaaffiit Peqatigiit suliaqarfii, ingerlassat aningaasaateqarfiilu Nunat Inoqqaavinut sunniuttumik suliaqartut toqqassagaat suliamik ingerlatsisoq, imaluunniit suliaqaqatigiit, immikkut akisussaaffissallit qulakkeerniarlugu suliniutit tamakku tamarmik Nunat Inoqqaavisa immikkut inissisimanerannut qanoq iliuuseqartartuunissaat naleqqussarnissaallu. Suliniutit ilusiligaassasut qulakkeerniarlugu suliaqarfinni ingerlassanilu tamakkunani nunat Inoqqaavinik suleqataasoqartarnissaata suliniutigineqarnerata annertusinissaa;

5. Innersuussutigaarput Naalagaaffiit Peqatigiinnit piginnaanilikkamik Nunat Inoqqaavisa pisinnaatitaafii pillugit ingerlassani atorfinnik toqqaasarnermik nalilersuinissaq, qulakkeerniarlugu ingerlassat Naalagaaffiit Peqatigiit Nunat Inoqqaavisa Pisinnaatitaaffii pillugit Nalunaarutaannut naapertuuttuunissaat, aamma Nunat Inoqqaavi Nunat Inoqqavisa Pisinnaatitaaffiinik immikkut paasisimasallit toqqarneqartassasut Angerfigeqatigiissutinik malittarinninnermik suliaqarfinni Nunat Inoqqaavisa Pisinnaatitaaffiisa sukumiinerusumik malittarinissaat aamma naalagaaffiit angerfigeqatigiissutini pisussaaffiit malillugit peqataanerat qularnaarniarlugu.

6. Innersuutigaarput pisortatigoortumik Nunarsuaq Tamakkerlugu Nunap Inoqqaavisa Ataatsimeersuarnerat FN-imit aaqqissugaq aaqqissorneqassasoq.

Qulequtaq 3: Nunat Inoqqaavisa Pisinnaatitaaffiinik atuutsitsineq

1. Nammineq aalajangiisinnaanermut ilaapput, ilaatigut, Nunat Inoqqaavisa pisinnaatitaaffiat piginnaaniligaanerallu atuutsitassatigut periarfissatigullu namminerminut tunngasut suut atuuttussaanersut naligiissumik Naalagaaffinnut isumaqatiginninniarnissamut. Taamaattumik innersuussutigaarput Naalagaaffiit akuersaassagaat nammineq aalajangiisinaanermut pisinnaatitaaffik maanna atuuttoq malillugu nunat tamalaat akornanni tamatuminnga inatsisitigut atuutsitsinissaq saqitsaassutit pinaveersaarnerinut aamma/imaluunniit aaqqiiviniarnerinut inooqatigiinnermi pissaqarniarnermilu atukkani innarluttut aqqusaartarnerinut malunaatilimmik sunniuteqassasunik.

2. Innersuussutigaarput Naalagaaffiit ingerlatanik pilersitsissasut Nunat Inoqqaavi tamakkiisumik naligiissumik isumaqarluartumillu peqatigalugit, tassunga ilagitillugit Nunat Inoqqavisa arnartaat, inuusuttaat, aamma innarluutilittaat, qulakkeerniarlugit nunat tamalaat inatsisaannut naapertuuttunngorsaanissaq sumiiffinni, nunat immikkoortuini naalagaaffinnilu inatsisini, anguniakkani periaasissanilu ilanngullugit inuit pisinnaatitaafii pillugit isumaqatigiissutit aamma Naalagaafiit Peqatigiit Nunat Inoqqaavisa Pisinnaatitaaffii pillugit Nalunaarutaata atuutsitaalernissaa.

3. Innersuussutigaarput Naalagaaffiit Nunat Inoqqaavi peqatigalugit angerfigeqatigiissutimik, isumaqatigiissutinik aaqqissukkamillu anguniagaqartunik allanik nutaanik pilersitsissasut sukumiisumik anguniarlugu taakkua pisinnaatitaaffiisa atuutsitaalernissaat aamma iluarsiiviginiarlugu nakuuserluni aaqqiagiinnginnerit saqitsaannerillu aamma angerfigeqatigiffissutinik, isumaqatigiissutinik anguniagaqartumillu aaqqissukkamik atuutsitsisuunerit ingerlaavartuussasut sukumiisuussasullu.

4. Innersuussutigaarput Naalagaaffiit nunat inoqqaavisa arnartaasa pisinnaatitaaffii aalajangiusimallugillu atuutsissagaat nunat inoqqavisalu arnartaasa illersorneqarnerat patajaallisarlugu inatsisit, anguniakkat iliuusissallu sukumiisut atorlugit; aamma Naalagaaffiit nunat inoqqaavisa arnartaat tamakkiisumik, naligiissumik sukumiisumillu peqataatillugit pinasuartumik iliuuseqassasut nunat inoqqaavisa arnartaasa, inuusuttaasa innarluutilittaasalu inissisimaneri nassuiaasiorniarlugit malittariniarllugillu aamma aningaasatigut atugaasiissutinik naammattunik atugassiissuteqassasut.

5. Innersuussutigaarput Naalagaaffiit Nunat Inoqqaavisa Nunaanni najugaannilu aamma Inuiattut immikkoorfigisaanni sakkutuulersornermik ingerlateqqiinissaq pinaveersaassagaat aamma Nunat Inoqqaavisa tamarmik isumannaatsuunissaat aalajangiusimaneqassasoq Nunat Inoqqaavisa arnartaasa meerartaasalu illersorneqarnissaat qularnaarniarlugu immikkut iliuuseqarnikkut;

6. Innersuusutigaarput Naalagaaffiit Nunat Inoqqaavinik taakkualu Inuiattut immikkoorfigisaanni siunersuissasut naalagaaffikkuutaartumik paasiniaallutik isumalioqatigiissitanik pilersitsinissanik ineriartortitsinissanillu imaluunniit arlaannulluunniit attuumassuteqangitsumik nakerisarsiunngitsumik allatigullu pillaatissinneqarsinnaannginnermik Nunat Inoqqaavisalu inuit pisinnaatitaaffiinut tunngasunik aarlerissutaattut apeqqutit uppernarsarniarlugit sukumiisumik misissuisussamik, qularnaarniarlugulu naalakkersuisunut innersuussutit Nunat Inoqqqaavisa pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsinermi naalakkersuisunik pillaatissinneqanngissinnaanerup atortunnaarsinnissaata sukumiisumik piviusunngortinnissaa.

7. Innersuussutigaarput Naalagaaffiit suleqatigiissasut Nunat Inoqqaavi suleqatigalugit piviusumillu ikiorlugit pigisaasa mianerilluinnagassaasut kulturikkullu pingaarutillit aamma siuliisa timaasa utertinnissanni.

Qulequtaq 4: Nunat Inoqqaavisa ineriartortitsisinnaanermi salliutitaat (kiffaanngissuseqartumik, sioqqutsisumik paasinnillunilu akuersineq)

1. Nunat Inoqqaavisa ineriartortitsisinnaanermut tunngasuni salliutitaat nalunaarneqarput tamakkiisumik sukumiisumilliu nunanut, najukkanut pinngortitamilu pisuussutinut pisinnaatitaaffiisa, aamma ileqqut, upperisat, pingaartitat qangaaniillu ilisimaarisat attuumaqatigiinnerannik akuerineqarnissaanut akuersaarnermi. Taamaattumik innersuussutigaarput kulturi iliuusissianut ineriartortitsinermut atuumassuteqartunut sukartut ilanngutitinneqassasoq ilanngullugit Ukiunut Tuusinitilinnut Ineriartortitsinermi Anguniakkanut aamma 2015-ip kingorna FN-ip Ineriartortitsinissamut suliariniagaani.

2. Innersuussutigaarput Naalagaaffiit suliniutit Nunat Inoqqaavisa nunanni najugaannilu ingerlanneqalersinnagit aalajangiusimassagaat mianeralugulu Nunat Inoqqaavisa kiffaanngissuseqartumik, sioqqutsisumik paasinnittumillu akuersinermik pisinnaatitaaffiat;

3. Innersuussutigaarput Naalagaaffiit pinerlunneq eqqartuussinerlu pillugit Nunat Inoqqaavi peqatigalugit iliuusissalioqqullugit, taakku paasitinneqaqqullugit paasissutissanik tamanut atuuttunik siamasussumillu katersukkat tunngavigalugit aamma qitiusutut sammillugit pinaveersaartitsineq pitsaaliuinerlu taamattaarlu illersuineq qaangiiniartarnerlu;

4. Innersussutigaarput Naalagaaffiit Nunat Inoqqaavinit Nunat Inoqqaavinullu ilinniartitaanermi peqqissuunermilu anguniakkat, ingerlassat kiffartuussissutillu qaffasissumik pitsaassusillit kulturimullu naapertuuttut suliuniutigissagaat, Nunat Inoqqaavisa pisariaqartitaannik, oqaluttuarisaanerannnik, kinaassuseqarnerannik, pingaartitaannik, upperisaannik kulturiinik, oqaasiinik ilisimasaannillu ilaanngussisut. Anguniakkat, ingerlassat kiffaartuussissutillu ilagisariaqarpaat Nunat Inoqqaavisa arnartaasa, inuusuttassa innarluutilittaasalu immikkut isiginneriaasii, naammattunillu aningaasalerneqartariaqartassasut.

5. Innersuussutigaarput Naalagaaffiit Nunat Inoqqaavisa arnartaasa niviarsiarartaasallu inissisimaneri pillugit paasissutissanik katersuillutillu, misissueqqissaarlutillu siammarterissasut siunertaralugu Nunat Inoqqaavisa arnartaasa niviarsiartaasalu inuiaqatigiinni pitsaanerusumik suliaqarfiginissaanut anguniakkanik piviusunngortitsinissaq inatsisiliornissarlu;

6. Saaffigaavut Naalagaaffiit Nunat Inoqqaavisa aningaasaqarnermut, inooqatiginnermut kulturikkullu ineriartornermut Pisinnaatitaaffii akuereqqullugit taakkunani ineriartortitsinermut pisinnaatitaaffik immikkut pingaartillugit kiffaanngissuseq kinaassuserlu aamma ineriartortitsinermut pisinnaatitaaffik malitassianik ilaqartut immikkuullarissuusullu, Naalagaaffiit pisussaatillugit qulakkiissagaat ineriartortitsineq tassaasoq naapertuilluarneq, immikkoortitsisuunnginneq, peqataatitsineq tutsuiginassuseq aamma saqqumisumik periaaseqarneq, pingaartutut qulerutaralugit naligiinneq aamma qinigassaqarneq.