English (United Kingdom)
Dansk
Kalaallisut

E-mail iccgreenland@remove-this.inuit.org
Phone +299 323632 

Kalaallit Nunaanni suli nunap inoqqaaqarpoq

Itisilerlugu nassuiaat, Oktobarip 21-anni 2013

2009-mi nammineq aalajangersinnaassuseqarneq pillugu Danmarkimik isumaqatigiissuteqareernerup kingorna ingammik ulluni makkunani, ilaatigut imminut kalaaliusutut aamma nunap inoqqaajusutut aamma nunat tamalaat akornanni inatsisit naapertorlugit immikkut inuiaassuseqartutut iiminut kinaassusertarneq Namminersorneq pillugu Inatsisip siulequsiaani ilaatigut allaqqasoq innersuussutigalugu nalornilersitsisinnaasarpoq.

Ulluni makkunani nammineerluta aalajangersinnaassuserput pillugu oqallinneq sakkortuseqqippoq Kalaallit Nunaata aatsitassanut oqartussaaneranut attuisoq uranimik attueqqusinngilluinnarnerup atorunnaarsinneqarnissaa pillugu siunnersuutip oqallisigineqarneranut atasumik.

Matuma kingulianiittoq pineqartunut ersarissaatitut allagaavoq:

Nunat tamat akornanni inatsisit malillugit inuiaat kalaallit namminneq aalajangiisinnaassuseqarlutik inuiaanerata inuiaqatigiit kalaallit nunat tamalaat akornanni isumaqatigiissutini aamma sakkussaasuni allani nunap inoqqaavisut isigineqarsinnaanerat killilinngilaa. Imminut aalajangiisinnaasuseqarneq kalaallit inuiaqatigiiunerannik naqissusiineruvoq, qanorluunniit siulitsigut tunuliaquteqarneq apeqqutaatinnagu aalajangersinnaapput Kalaallit Nunaat namminersulissasoq taamatullu sutigut tamatigut ineriartornermut imminnut oqartussaassuseqartut. Taamaalilluni inuiaqatigiit kalaallit ataatsimoorlutik qanorluunniit siuleqarnermik tunuliaquteqaraluarpataluunniit, avammut inuiassuarnut Danmarkimullu inuiaqatigiiunertik anguvaat nunat allat ataqqisariaqagaat.

Nunat tamalaat akornanni nunap inoqqaavisa naqissusivillugu kikkorpiaaneri pillugit nassuiaatitaqanngilaq, kisiannilu sulinermut atatillugu immikkut nassuiaatitalersugaapput isumaqatigiissutit qanoq atorneqarsinnaanerannik nassuiaataasunik. Tamatumunnga peqqutaavoq kikkut tamarmik akuerisaannik isumaqatigiissuteqarsinnaannginneq. Tassungarpiarlu tunngatillugu nunap inoqqaavisa imminnut kinaassusersinnaassusiat aalajangiisuunerpaavoq.

Ilanngullugu taasariaqarpoq, namminersulernerup eqqunneqarnerata kingorna Kalaallit Nunaata ILO C169-ip piviusunngortinniarneranut aamma FN-ip nunat inoqqaavisa suaarutigineqarneranut tunngatillugu nalunaaruteqartarnissi pisussaaffimmisut akuerisimammagu, taamaalilluni assersuutigalugu februar 2011-mi Kalaallit Nunaanni Naalakkersuisut FN-ip ataani ukiumoortumik nalunaaruteqartarnermi ”misilitsiffiusumik” taaneqartartumi (UPR=Universal Periodic Review) ima allapput:

"F. 108 Nunap inoqqaavi pillugit: 18. Januar 1996-mi, Kalaallit Nunaata piumasaqarneratigut Danmarkip Nunat Inoqqaavi Naggueqatigiiaallu Nunallu Namminersortut pillugit ILO’p Isumaqatigiissutaa ILO 169 27. Juni 1989-meersoq atuuttussanngortippaa. Kalaallit Nunaata Danmark peqatigalugu Isumaqatigiissummut nalunaaruteqartarpoq.

109. Naalakkersuisut UNDRIP (United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples - Naalagaaffiit Peqatigiit Nunat Inoqqaavisa Pisinnaatitaaffii pillugit Nalunaarutaat) sakkortuumik tapersersorpaat. Kalaallit Nunaannut tunngatilugu Namminersulernermik aaqqissuussineq Danmarkimit UNDRIP-imik piviusunngortitsinertut isigineqaraluartoq Kalaallit Nunaanni Naalakkersuisut ulluinnarni sulinerminni UNDRIP-ip aalajangersagaanik pingaaruteqartunik ilungersorlutik sulissuteqartuarput, naak Naalakkersuisut nunap inoqqaavisut Naalakkersuisutut taaneqanngikkaluarlutik innuttaasunullu tamanut Naalakkersuisutut taaneqarlutik."

Nunatut Kalaallit Nunaat suli naalagaaffeqatigiinnut ilaalluinnarpoq taamatullu Namminersorneq pillugu Inatsit malillugu nunat tamalaat akornanni isumaqatigissutinut il.il. pituttugaalluni. Taamaattuminguna Kalaallit Nunaat ingerlaavartumik nunap inoqqaavi pillugit susassaqarfiusuni piviusunngortitsiniarluni killiffiusut pillugit nalunaaruteqartuartoq. Isumaqatigiissutillu malillugit paasineqarsinnaasumik Kalaallit Nunaanni nunap inoqqaaqarunnaassagaluarpat, taava Danmark ILO C169-mut ilaasortaajunnaarsinnaagaluarpoq Kalaallillu Nunaata Naalakkersuisui sinnerlugit tamakkununnga tunngassuteqartunik nalunaaruteqassaassagaluarluni.

Kalaallit Nunaat ullut ilaanni namminiilivikkaluarpalluunniit imaassinnaavoq Kalaallit Nunaanni suli nunap inoqqaaveqartoq, taakkua inuiaqatigiit ilaattut imminnut taamatut isigigunik. Namminersornerup eqqunneqarnerata kingorna Kalaallit Nunaanni naggueqatigiit Inuit nunap inoqqaajunersut nunap inoqqaajunnginnersulluunniit imaluunniit Kalaallit Nunaata nammineq aalajangersinnaassuseqarnini atuuttussanngortikkaluaruniulluunniit Naalagaaffimmi innuttaaffigisatsinni qinikkap ataasiinnaalluunniit nunat tamalaat akornanni inatsisit naapertorlugit siumoortumik aalajangersinnaanngilaa. Tamannami eqqartuussivitsigut kisimi aalajangerneqarsinnaavoq imaluunnit nunat tamalaat akornanni isumaqatigiissutinik nakkutilliisuutitaasuni suleqatigiiffiusuni, imaluunniit suleqatigiiffinni naggueqatigiit Inuit sinniisuisa akornanni kalaallit sinniisuutitaqarfiini.